-Ni kufuatia malalamiko ya wachimbaji wadogo kutozwa mara mbili
-Aunda Timu ya pamoja kupitia mfumo wa tozo na kuleta mapendekezo
-Hatua hiyo inalenga kulinda mapato halali ya Serikali huku ikihakikisha mfumo wa ukusanyaji hauleti gharama zisizo za lazima kwa wachimbaji wadogo wanaotekeleza wajibu wao kwa mujibu wa sheria.
-Tume ya Madini, utawala wa mkoa na wawakilishi wa wachimbaji wadogo watafanyia kazi mfumo wa risiti, ufuatiliaji wa madini na utambuzi wa malipo yaliyofanyika katika hatua za awali.
-Wachimbaji wapongeza hatua hii ya Serikali
GEITA, Oktoba 3, 2026
Waziri wa Madini, Anthony Mavunde, ameagiza kufanyika kwa mapitio ya mrabaha, tozo na malipo mengine yanayohusu uchimbaji mdogo, baada ya wachimbaji wadogo kuwasilisha changamoto wanazokutana nazo wakati madini yanapotoka eneo la uchimbaji, kupitia hatua za uchakataji hadi kufikia mauzo ya mwisho.
Mavunde amesema Serikali itashirikisha Tume ya Madini, utawala wa mkoa, wawakilishi wa wachimbaji wadogo na wadau wa sekta kuchambua mfumo huo kwa kina kabla ya kufikia uamuzi wowote wa kiutawala au kisheria.
Hatua hiyo imekuja baada ya kikao cha wadau mkoani Geita, ambako wachimbaji wadogo walieleza kuwa malipo yanayofanyika katika hatua za awali za uzalishaji hayana wakati wote uhusiano wa moja kwa moja unaoweza kufuatiliwa hadi madini yanapofika hatua nyingine ya uchakataji au mauzo.
Mavunde alisema Serikali inataka kupata picha kamili ya mfumo huo ili kulinda mapato yote halali ya Serikali, huku ikihakikisha wachimbaji wadogo wanaofanya shughuli zao kwa mujibu wa sheria hawabebeshwi gharama zisizo za lazima kutokana na udhaifu wa nyaraka au ufuatiliaji wa taarifa.
Hoja kubwa iliyojitokeza katika majadiliano hayo ni namna ya kutofautisha biashara mpya na mchakato unaoendelea wa uchakataji wa madini yanayobaki chini ya umiliki uleule.
Tume ya Madini ilieleza kuwa pale mchimbaji mdogo anapochimba madini na kuyauza kwa mtu mwingine, mauzo hayo yanakamilisha biashara moja. Mnunuzi anayechukua umiliki wa madini, kuyachakata na baadaye kuuza bidhaa iliyopatikana anakuwa ameanzisha biashara nyingine, ambayo inaweza kuwa na wajibu wake wa kisheria.
Wachimbaji wadogo waliomba Serikali iangalie kwa karibu zaidi mazingira ambayo umiliki haubadiliki, kwa mfano pale mchimbaji mdogo anapochimba madini katika leseni yake, kuyapeleka sehemu nyingine kwa ajili ya kusagwa au kuchakatwa na baadaye kuuza dhahabu iliyopatikana bila madini hayo kuuzwa kwa mmiliki mwingine katikati ya mchakato.
Katika mazingira hayo, hoja yao ilikuwa kwamba risiti na nyaraka za malipo zilizotolewa katika hatua za awali zinapaswa kuwa rahisi kutambulika katika hatua zinazofuata ili mamlaka ziwe na kumbukumbu kamili ya kilicholipwa na wajibu unaobaki.
Baada ya kusikiliza hoja hizo, Mavunde aliielekeza Tume ya Madini kuangalia uwezekano wa kuimarisha mfumo wa ufuatiliaji wa kila mzigo wa madini, kuanzia chanzo chake, leseni husika, nyaraka za usafirishaji na malipo yaliyofanyika hadi hatua ya mwisho ya biashara.
Miongoni mwa maeneo yatakayofanyiwa kazi ni namna risiti na taarifa nyingine zinavyoweza kuunganishwa vizuri zaidi na mzigo husika wa madini, ili afisa anayekutana na madini katika hatua inayofuata aweze kutambua kwa urahisi malipo yaliyofanyika awali kabla ya kukokotoa wajibu unaofuata.
Tume ya Madini pia iliwasilisha wazo la kuangalia namna malipo yaliyofanyika awali yanavyoweza kutambuliwa wakati wa kukokotoa kiwango cha mwisho kinachostahili kulipwa, pale itakapothibitika kuwa yanahusiana na madini yale yale na wajibu uleule.
Hata hivyo, hakuna tozo au mrabaha ulioondolewa katika kikao hicho. Mavunde ameagiza uchambuzi wa pamoja ufanyike kwanza ili Serikali ipate mapendekezo yenye kuzingatia sheria, uhalisia wa shughuli za uchimbaji mdogo na athari zake katika mapato ya umma.
Amesisitiza kuwa Serikali itaendelea kukusanya mapato yote yanayostahili, lakini pia itakuwa tayari kurekebisha taratibu pale itakapobainika kuwa kuna hatua za kiutawala zinazoweza kuboreshwa bila kuhatarisha mapato.
Mapitio hayo pia yataangalia tofauti za shughuli za uchimbaji mdogo katika maeneo mbalimbali nchini, kwa kuwa kiwango cha madini kwenye miamba, teknolojia za uchakataji na kiasi cha malighafi kinachohitajika kupata bidhaa ya mwisho hutofautiana kutoka eneo moja hadi jingine.
Katika baadhi ya maeneo yenye madini yenye kiwango kidogo, wachimbaji wadogo hulazimika kuchakata kiasi kikubwa cha malighafi kabla ya kupata dhahabu au madini mengine yenye thamani ya kibiashara. Serikali imesema mazingira hayo yanapaswa kuzingatiwa wakati wa kuandaa mapendekezo ya mfumo unaofaa kwa sekta nzima.
Wachimbaji wadogo pia waliwasilisha changamoto zinazohusu usafirishaji wa madini kutoka maeneo ya uchimbaji kwenda kwenye mitambo ya uchakataji, hasa pale ambapo huduma zinazohitajika hazipatikani ndani ya eneo la leseni.
Taratibu zinazohusu usafirishaji wa carbon kwenda kwenye mitambo ya elution nazo ziliwasilishwa kwa Serikali kwa ajili ya kuangaliwa sambamba na mapitio hayo.
Mavunde alisema Serikali itaendelea kutumia mikutano ya moja kwa moja na wachimbaji wadogo kupata taarifa za changamoto zinazojitokeza katika utekelezaji wa sheria na kanuni, badala ya kutegemea taarifa za kiutawala pekee.
Mwelekeo huo unaendana na msisitizo wa Serikali ya Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan wa kuongeza ushiriki wa Watanzania katika sekta ya madini, kuimarisha uchimbaji mdogo na kuhakikisha ukuaji wa sekta unaongeza mapato ya Serikali pamoja na manufaa ya kiuchumi kwa wananchi.
Mchango wa wachimbaji wadogo katika mapato ya sekta umeendelea kuongezeka. Mavunde amesema kundi hilo limechangia takribani asilimia 40 ya mapato ya sekta, ambayo yalifikia Sh1.393 trilioni katika mwaka wa fedha 2025/26.
Katika robo ya kwanza ya mwaka wa fedha 2026/27, sekta ya madini imekusanya Sh411 bilioni dhidi ya lengo la Sh351 bilioni, sawa na asilimia 117 ya lengo.
Serikali pia imeanza kuelekeza asilimia 10 ya makusanyo ya sekta ya madini katika utafiti wa kina wa rasilimali madini, hatua iliyoidhinishwa chini ya uongozi wa Rais Samia ili kuongeza taarifa sahihi za kijiolojia na kufungua maeneo mapya ya uchimbaji na uwekezaji.
Mavunde amesema ukuaji huo unafanya kuwa muhimu kwa Serikali kuendelea kusikiliza changamoto za wachimbaji wadogo, sambamba na kuhakikisha mifumo ya ukusanyaji inalinda mapato ya Taifa na kuendeleza nidhamu katika biashara ya madini.
Timu ya pamoja itachambua maeneo ya utozaji, utoaji na utambuzi wa risiti, usafirishaji wa madini, mabadiliko ya umiliki na namna ya kufuatilia malipo katika mnyororo mzima kabla ya kuwasilisha mapendekezo kwa Serikali.
Post A Comment: